ลักษณะสังคมพืชและปัจจัยดินของป่าเต็งรังแคระป้องกันไฟ 40 ปี ในพื้นที่วนอุทยานแพะเมืองผี จังหวัดแพร่
Vegetation community characteristics and edaphic factors in 40 years fire protection of dwarf deciduous dipterocarp forest, Phae Muang Phi Forest Park, Phrae Province
ปรัชญาภรณ์ ศรีคุณ รุ่งรวี ทวีสุข พิทักษ์ไทย ประโมสี เพชรัตน์ จันทร์แก้ว และ แหลมไทย อาษานอก
บทคัดย่อ
การศึกษาความสัมพันธ์ของลักษณะสังคมพืชกับปัจจัยสิ่งแวดล้อมสามารถช่วยยกระดับความเข้าใจเกี่ยวกับการจัดการระบบนิเวศป่าไม้ ดังนั้นการศึกษานี้จึงมีวัตถุประสงค์เพื่อศึกษาโครงสร้างและองค์ประกอบของชนิดไม้ต้นภายใต้การแปรผันของปัจจัยดิน ในป่าเต็งรังแคระป้องกันไฟในพื้นที่วนอุทยานแพะเมืองผี จังหวัดแพร่ โดยการสุ่มวางแปลงตัวอย่างแบบเจาะจง ขนาด 20 เมตร x 20 เมตร จำนวน 15 แปลง พร้อมกับเก็บข้อมูลองค์ประกอบชนิดพืชและปัจจัยดิน เพื่อใช้วิเคราะห์ความสัมพันธ์ของปัจจัยดินที่มีผลต่อการปรากฎของพรรณไม้ ผลการศึกษา พบว่า มีชนิดไม้ต้นทั้งหมด 60 ชนิด 54 สกุล 28 วงศ์ จากไม้ทั้งหมด 1,457 ต้น สามารถแบ่งสังคมพืชในพื้นที่ศึกษาออกได้เป็น 3 สังคมย่อย ได้แก่ สังคมเต็ง สังคมรัง และสังคมขันทองพยาบาท โดยสังคมเต็ง พบพรรณไม้ทั้งหมด 34 ชนิด 32 สกุล 19 วงศ์ มีค่าดัชนีความหลากหลาย เท่ากับ 1.70 ชนิดไม้ที่มีความสำคัญ เช่น เต็ง (Shorea obtusa) เหียง (Dipterocarpus obtusifolius) และ รัง (Shorea siamensis) สังคมรัง พบพรรณไม้ทั้งหมด 34 ชนิด 31 สกุล 18 วงศ์ มีค่าดัชนีความหลากหลาย เท่ากับ 2.59 พบชนิดไม้ที่มีความสำคัญ เช่น รัง ประดู่ (Pterocarpus macrocarpus) และ สะเดาปัก (Vatica harmandiana) เป็นต้น และสังคมขันทองพยาบาท พบพรรณไม้ทั้งหมด 49 ชนิด 43 สกุล 24 วงศ์ มีค่าดัชนีความหลากหลาย เท่ากับ 3.13 พบชนิดไม้ที่มีความสำคัญ เช่น ขันทองพยาบาท (Suregada multiflorum) ติ้วเกลี้ยง (Cratoxylum cochinchinense) และเสี้ยวเครือ (Phanera bracteata) เป็นต้น นอกจากนั้นยังพบว่าชนิดไม้เด่นในสังคมเต็งถูกกำหนดด้วยฟอสฟอรัส ชนิดไม้เด่นในสังคมรังถูกกำหนดด้วยอนุภาคดินเหนียว โพแทสเซียม แมกนีเซียม แคลเซียม ไนโตรเจน และปริมาณอินทรีย์วัตถุ ส่วนชนิดไม้เด่นในสังคมขันทองพยาบาทถูกกำหนดด้วยอนุภาคดินทรายและเป็นสังคมที่มีการสะสมธาตุอาหารน้อยที่สุด ผลการศึกษาบ่งชี้ว่าการป้องกันไฟป่าในพื้นที่เป็นระยะเวลานาน สามารถทำให้องค์ประกอบของสังคมพืชป่าเต็งรังแคระเปลี่ยนแปลงไปจากเดิม เนื่องจากการเพิ่มพูนของการสะสมธาตุอาหารในดิน ดังนั้นการป้องกันไฟช่วยส่งเสริมการสะสมธาตุอาหารในดินและมีส่วนเร่งให้เกิดการตั้งตัวของชนิดพืชไม่ผลัดใบในสังคมมากขึ้น
Abstract
The study of plant community characteristics related to environmental factors may help emphasize of forest ecosystem management. This study is aimed to study the structure and species composition of trees based on edaphic factor gradient in the fire prevention dwarf deciduous dipterocarp forest, Phae Muang Phi forest park, Phrae province. Fifteen plots with size 20 m x 20 m based on purposive sampling were set up. Species composition and soil nutrients were collected to analyze the relationship between plant community and soil factors. The result showed that, 60 species 54 genera and 28 family of all 1,457 trees. The cluster analysis showed 3 sub-community: Shorea obtusa community (SOC), Shorea siamensis community (SSC), and Suregada multiflorum community (SMC). The SOC showed that 34 species 32 genus from 19 family and species diversity index was 1.70, the important species such as Shorea obtusa, Dipterocarpus obtusifolius, and Shorea siamensis. The SSC showed that 34 species 31 genus from 18 family and species diversity index was 2.59, the important species such as Shorea siamensis, Pterocarpus macrocarpus, and Vatica harmandiana. The SMC showed 49 species 43 genus from 24 family and species diversity index was 3.13, the important species such as Suregada multiflorum, Cratoxylum cochinchinense, and Phanera bracteate. The dominant species of SOC positively determined by phosphorus. While, species composition of SSC community was determined by clay texture and soil nutrients such as potassium, magnesium, calcium, nitrogen, and organic matter. Simultaneously, the dominant species of SMC community were controlled by sand texture, and it had lowest nutrients deposition compare to others. The result suggested that after long-term of forest fire protection, causing the trees species composition changed from the dwarf deciduous dipterocarp forest based on increasing of soil nutrient accumulation. Thus, fire protection leads to high soil nutrient accumulative which induced high establishment of evergreen species into the community.   
Download