อิทธิพลของปัจจัยแวดล้อมต่อการกระจายของชนิดไม้ป่าเต็งรัง ป่าสงวนป่าสันทราย อำเภอสันทราย จังหวัดเชียงใหม่
Influence of environmental factors on the distribution of tree species in deciduous dipterocarp forest at San Sai Forest Reserve, San Sai District, Chiang Mai Province
สุธีระ เหิมฮึก วิชญ์ภาส สังพาลี พีรพันธ์ ทองเปลว และ เกรียงศักดิ์ ศรีเงินยวง
บทคัดย่อ
การวิจัยครั้งนี้มีวัตถุประสงค์เพื่อศึกษาปัจจัยแวดล้อมที่มีอิทธิพลต่อการกระจายของชนิดพรรณไม้ป่าเต็งรังตามธรรมชาติ ในพื้นที่ป่าสงวนป่าสันทราย อำเภอสันทราย จังหวัดเชียงใหม่ ทำการศึกษาเมื่อปี 2563 โดยทำการวางแปลงแบบเป็นระบบจากแผนที่สภาพภูมิประเทศ ซึ่งมีระยะห่างระหว่างจุดสำรวจ 200 เมตร ทั้งหมด 15 จุดสำรวจ แต่ละจุดสำรวจทำการวางแปลงตัวอย่างชั่วคราวขนาด 30 เมตร x 30 เมตร จำนวน 3 แปลงตัวอย่าง แต่ละแปลงห่างกัน 50 เมตร ทำการระบุชนิด และวัดขนาดต้นไม้ที่มีเส้นผ่านศูนย์กลางมากกว่า 1 เซนติเมตรขึ้นไป และปัจจัยแวดล้อมที่เกี่ยวข้องกับลักษณะภูมิประเทศจากแผนที่ช่วงชั้นความสูง และคุณสมบัติของดินจากการเก็บดินชั้นบน นำมาวิเคราะห์หาโครงสร้างและองค์ประกอบของชนิดพรรณไม้ การจัดกลุ่มหมู่ไม้ ความแตกต่างระหว่างปัจจัยแวดล้อมในแต่ละสังคมย่อย และปัจจัยที่มีผลต่อการกระจายของแต่ละชนิดพรรณไม้ ผลการศึกษาพบว่าป่าเต็งรังในพื้นที่มีชนิดไม้ทั้งหมด 51 ชนิด 37 สกุล 27 วงศ์ เนื้อดินมีอนุภาคทรายเป็นหลักโดยทั้งพื้นที่มีอนุภาคขนาดทรายมากกว่าร้อยละ 50 การจัดกลุ่มหมู่ไม้ที่ระดับความคล้ายคลึงที่ร้อยละ 60 สามารถจัดจำแนกหมู่ไม้ออกได้เป็น 5 หมู่ไม้ ได้แก่ หมู่ไม้พลวง หมู่ไม้เต็ง หมู่ไม้รัง หมู่ไม้เหียง-รัง และหมู่ไม้เหียง-เต็ง โดยหมู่ไม้รังนั้นพบพรรณไม้มากสุดที่ 39 ชนิด โดยได้รับอิทธิพลจากปัจจัยด้านความใกล้ไกลจากแหล่งน้ำธรรมชาติมากกว่าหมู่ไม้อื่นอย่างมีนัยสำคัญทางสถิติ ส่วนปัจจัยอื่น ๆ ไม่มีอิทธิพลต่อการจัดกลุ่มหมู่ไม้ และผลการวิเคราะห์ปัจจัยที่มีอิทธิพลต่อการกระจายของชนิดพรรณไม้พบว่ามี 12 ชนิด จาก 51 ชนิดที่มีความสัมพันธ์กับปัจจัยสิ่งแวดล้อมทั้ง 9 ปัจจัย โดยสัดส่วนของอนุภาคดินเหนียวเป็นปัจจัยหลักที่ส่งผลต่อการกระจายของชนิดไม้ โดยสามารถแบ่งได้เป็นกลุ่มชนิดพรรณไม้ที่แปรผันตาม แปรผกผัน และกลุ่มที่ไม่ได้รับอิทธิพลจากเปอร์เซ็นต์อนุภาคดินเหนียว ผลการศึกษาข้างต้นสามารถประยุกต์ใช้ในการฟื้นฟู และการคัดเลือกชนิดไม้มาปลูกเสริมหรือฟื้นฟูพื้นที่ตามปัจจัยแวดล้อมที่เหมาะสมให้ประสบความสำเร็จต่อไป
Abstract
This research was aimed to study the environmental factors influencing the distribution of tree species in the natural deciduous dipterocarp forest (DDF) in The San Sai Forest Reserve, Chiang Mai Province. 15 survey points were set up systematically 200 m apart. Each survey point contained 3 sampling plots of 30 m x 30 m in size, and each plot was 50 m apart. All tree species with diameter at breast height (DBH) larger than 1 cm were identified and measured in 2020. Species composition was analyzed using stand clustering analysis. One-way ANOVA was used to determine differences in environmental factors among groups, and to elucidate the relationship between these factors and tree species distribution parameters. The results showed that 51 species from 37 genera and 27 families were found. The soil in the area was mainly composed of sand particle (more than 50%). Cluster analysis of tree data based on 60% similarity index revealed five groups of tree stands, which were Dipterocarpus tuberculatus stand, Shorea obtusa stand, Shorea siamensis stand, Dipterocarpus obtusifolius-Shorea siamensis stand and Dipterocarpus obtusifolius-Shorea obtusa stand. The species diversity value was found the highest in Shorea siamensis stand (39 species), which was significantly influenced by the distance from natural water source. However, other factors did not affect stands clustering. Analysis of factors influencing species distribution showed that 12 out of 51 species were found to be associated with 9 environmental factors. Proportion of clay particle in the soil strongly influenced tree distribution. Based on types of responses, trees could be grouped into those that preferred either high or low percentage of clay and those that were not affected by percentage of clay. The relationships between plant distribution and environmental factors are very important for restoration management plans. The selection of suitable species based on their niches is needed to promote successful restoration programs.  
Download