ความหลากชนิดและการใช้ประโยชน์ของนกในป่าชายเลนฟื้นฟู บริเวณศูนย์ศึกษาเรียนรู้ระบบนิเวศป่าชายเลนสิรินาถราชินี จังหวัดประจวบคีรีขันธ์
Avifauna Richness and Utilization of the Restoration Mangrove Forest, Sirinath Rajini Mangrove Ecosystem Learning Center, Prachuap Khiri Khan Province
สุนทรีย์ เสือขำ, วิจักขณ์ ฉิมโฉม, และประทีป ด้วงแค
บทคัดย่อ
การศึกษาความหลากชนิดและการใช้ประโยชน์ของนกในป่าชายเลนฟื้นฟูบริเวณศูนย์ศึกษาเรียนรู้ระบบนิเวศป่าชายเลนสิรินาถราชินี จังหวัดประจวบคีรีขันธ์ มีวัตถุประสงค์เพื่อทราบจำนวนชนิด สถานภาพ ค่าดัชนีความหลากชนิด กลุ่มสังคมนกตามพื้นที่ศึกษา การใช้ประโยชน์ตามระดับชั้นความสูงด้านตั้ง และรูปแบบการหากินของนก ดำเนินการตั้งแต่เดือนพฤศจิกายน 2559 ถึง เมษายน 2560 โดยกำหนดแปลงตัวอย่าง ขนาด100 x 100 เมตร จำนวน 10 แปลง ใช้วิธีสำรวจโดยตรงและเดินตามแนวคันนากุ้งเดิม ครอบคลุมพื้นที่ป่าชายเลนธรรมชาติ ป่าชายเลนปลูก ป่าแสม และนากุ้งเสื่อมโทรม พบนกทั้งสิ้น 94 ชนิด 15 อันดับ 41 วงศ์ 68 สกุล พบนกในวงศ์นกยาง Ardeidae มากที่สุด 12 ชนิด มีนกที่มีสถานภาพแนวโน้มใกล้สูญพันธุ์ (Vulnerable) 1 ชนิด ได้แก่ นกกระสาแดง (Ardea purpurea) ค่าดัชนีความหลากหลาย (Shannon – Wiener Diversity Index) และค่า Evenness Index มีความสอดคล้องไปในทิศทางเดียวกัน โดยพบว่า นากุ้งเสื่อมโทรมมีค่าความหลากหลายมากที่สุด คือ H' = 3.41 รองลงมาคือป่าชายเลนธรรมชาติ H' = 3.17 ป่าชายเลนปลูก H' = 2.86 และพื้นที่ป่าแสม H' =2.67 ตามลำดับ การใช้ประโยชน์ของนกตามระดับชั้นความสูงด้านตั้งสามารถแบ่งนกได้ 3 กลุ่ม คือ กลุ่มที่ 1 ประกอบด้วย ระดับชั้นความสูงตั้งแต่ 0-10 เมตร กลุ่มที่ 2 ประกอบด้วยระดับชั้นความสูงมากกว่า 10-20 เมตร และกลุ่มที่ 3 ประกอบด้วยระดับชั้นความสูงหากินมากกว่า 20 เมตร โดยนกแซงแซวหางปลา (Dicrurus macrocercus) มีช่วงชั้นความสูงการใช้ประโยชน์ทางด้านตั้งได้กว้างมากที่สุด ในส่วนรูปแบบการหากินของนก 3 อันดับแรก ได้แก่ กลุ่มนกที่กินปลาและสัตว์น้ำ ร้อยละ 37.23 กลุ่มนกที่บินโฉบจับแมลง ร้อยละ 14.89 และกลุ่มนกที่กินแมลงตามใบไม้ร้อยละ 12.77 ตามลำดับ งานวิจัยนี้สามารถนำมาใช้เป็นข้อมูลด้านความหลากหลายทางชีวภาพเพื่อสนับสนุนงานด้านการบริหารจัดการพื้นที่เพื่อเป็นศูนย์กลางเรียนรู้ที่มีคุณภาพและการรักษาระบบนิเวศให้มีประสิทธิภาพอย่างยั่งยืนสืบไป
Abstract
The study of species diversity and utilization of birds in mangrove restoration of the Sirinath Rajini Mangrove Ecosystem Learning Center, Prachuap Khiri Khan Province aims to know the species of bird, status, diversity index, birds groups by study area, vertical strata used and foraging guilds that was conducted between November 2016 and April 2017. Study site were divided into 10 of 100 x 100 m2-plots. The direct counting survey was conducted by walking along the original ridge, covering natural mangrove forest (NF), mangrove forest plantation (PT), Avicennia forest (AF) and abandoned shrimp farms (SF). Ninety-four species of birds were recorded from 15 orders, 41 families, and 68 genera. Birds in family Ardeidae were found the most (12 species). One vulnerable species was found i.e., Purple heron (Ardea purpurea). The Shannon-Wiener indices (H') and the Evenness Index were consistent in the same way. The abandoned shrimp farms had the highest diversity value (H' = 3.41) follow by natural mangrove forest (H' = 3.17), mangrove forest plantation (H' = 2.86) and avicennia forest (H' = 2.67), respectively. Vertical strata used can be classified into 3 groups i.e., first group utilized between 0 to 10 meters, second group utilized between 10-20 meters, and the third group utilized greater than 20 meters. Black drongo (Dicrurus macrocercus) were most widely detected among all range of vertical structure. The top three of foraging guilds were piscivore (37.23%), sallying insectivore (14.89%) and foliage-gleaning insectivore (12.77%), respectively. This research can be used to provide biological diversity information and support land-based management in order to establish a central learning hub and provide sustainable and efficient conservation efforts for ecological systems.   
Download