พฤกษเคมีเชิงนิเวศของพืชสมุนไพรพังแหร วงศ์กัญชา ในพื้นที่กลุ่มป่าภูเมี่ยง-ภูทอง ประเทศไทย
Ecological phytochemistry of medicinal Trema orientalis (L.) Blume (Cannabaceae) in Phu Meang-Phu Thong forest group of Thailand
อัปสรสวรรค์ ใจบุญ, กีรติ ตันเรือน, พิสิษฐ์ พูลประเสริฐ, ภรภัทร สำอางค์, มานพ ผู้พัฒน์, กุสุมา ภูมิคอนสาร, วิชัย สันติมาลีวรกุล6 และทิวธวัฒ นาพิรุณ
บทคัดย่อ
พังแหร (Trema orientalis) พืชในวงศ์กัญชาที่มีเขตการกระจายพันธุ์กว้างขวางในเขตร้อนของเอเชีย สำหรับในประเทศไทยพบพังแหรพบได้หลากหลายถิ่นอาศัย ทุกส่วนของพืชมีการใช้เป็นพืชสมุนไพรเกี่ยวกับการรักษาการติดเชื้อ วัตถุประสงค์การศึกษาวิจัยนี้เพื่อเปรียบเทียบรูปแบบทางเคมีของสารสกัดส่วนใบ เปลือกต้น ช่อดอกและช่อผล ภายใน 5 ถิ่นอาศัย ได้แก่ ป่าดิบเขา ป่าผสมผลัดใบ ป่าสนเขา ชายป่าและพื้นที่เสื่อมโทรม และพื้นที่เกษตรกรรมบริเวณกลุ่มป่าภูเมี่ยง-ภูทอง ด้วยเทคนิคโครมาโทกราฟีแบบแผ่นบาง (TLC) และแบบของเหลวสมรรถนะสูง (HPLC) สารสกัดส่วน lipophilic extracts ของทุกส่วนที่ศึกษานำมาใช้ตรวจสอบลักษณะทางเคมีด้วยเทคนิค TLC โดยระบบตัวทำละลาย เฮกเซน : เอทิล อะซิเตต สัดส่วน 8 : 2 ร้อยละโดยปริมาตร และตรวจสอบการเรื่องแสงด้วย UV ที่ความยาวคลื่น 254 และ 365 นาโนเมตร สำหรับการตรวจสอบด้วยเทคนิค HPLC ใช้ระบบตัวทำละลาย เมทานอล : สารละลายบัฟเฟอร์ สัดส่วน 60 : 40 ร้อยละโดยปริมาตร ที่ระดับความยาวคลื่น 230 นาโนเมตร ผลจากเทคนิค TLC แสดงแถบสารเดี่ยวแยกจากกัน และค่า Rf ซึ่งให้ผลบวกกับการทดสอบสารกลุ่มเทอร์พีนอยด์ สารประกอบฟีนอลิก คูมาริน และสเตอรอล ซึ่งใช้เป็นข้อมูลสำหรับวิเคราะห์ความสัมพันธ์เชิงนิเวศ การตรวจสอบด้วยเทคนิด HPLC ปริมาณความเข้มข้นในการตรวจสอบ 10 มิลลิกรัมต่อมิลลิลิตรในทุกตัวอย่างแสดงตำแหน่งการปรากฏของสารหรือกลุ่มสารเด่นพร้อมค่าการดูดกลืนแสง UV ช่วงเวลาที่พีคเด่นปรากฏ เมื่อมีการทำซ้ำแล้วพบว่าพีคเด่นของสารสกัดใบปรากฏ ณ ช่วงเวลา 2.73 และ 27.24 นาที ส่วนสารสกัดเปลือกต้นพีคเด่นของสารปรากฏ ณ ช่วงเวลา 2.76 23.18 25.89 และ 29.57 นาที สำหรับสารสกัดส่วนช่อดอกและช่อผลพีคเด่นปรากฏ ณ ช่วงเวลา 2.78 26.73 27.60 และ 29.40 นาที ตามลำดับ ในการศึกษาครั้งนี้พบว่ารูปแบบทางเคมีของสารสกัดชี้ให้เห็นการสะสมของสารบางชนิดในปริมาณสูงในส่วนต่าง ๆของพืชจากถิ่นอาศัยที่เป็นบริเวณขอบป่า พื้นที่เสื่อมโทรมถูกรบกวน และพื้นที่เกษตรกรรม ซึ่งมีประโยชน์เพื่อเป็นแนวทางการเลือกแยกสารออกฤทธิ์จากพังแหรได้ ความสัมพันธ์กับถิ่นอาศัยที่แตกต่างกันด้วยเทคนิค PCA พบว่ารูปแบบทางเคมีของสารสกัดแต่ละส่วนของพืชแบ่งได้เป็น 2 กลุ่ม คือ กลุ่มสารสกัดส่วนใบ และกลุ่มสารสกัดส่วนเปลือกต้นกับส่วนช่อดอกและช่อผล ทั้งสองกลุ่มมีสารสำคัญและค่า Rf แตกต่างกัน
Abstract
Trema orientalis (L.) Blume in family Cannabaceae is wildly distributed in the tropical regions. In Thailand, these plants were found in various habitats, all plant parts were used as traditional medicine in the treatment of infection. The purpose of our work was to compare the chemical profiles among similar plant part extracts from five different ecological habitats includes hill evergreen forest, mixed deciduous forest, coniferous forest, edge and disturbed forest and agricultural areas at the Phu Meang-Phu Thong forest complex using TLC and HPLC chromatographic techniques. The lipophilic extracts of all plant parts were analyzed for chemical characters with TLC, mobile phase (hexane : ethyl acetate, 8:2 v/v) and UV illuminated detection (wavelength 254 and 365 nm). HPLC, mobile phase consisted in a solvent system, 60% v/v methanol in 40% v/v aqueous buffer, wavelength 230 nm. TLC analysis showed single band separation and Rf values measurement at the positive results of terpenoids, phenolic compounds, coumarins and sterols. For quantitative HPLC, each plant part extract (10 mg/mL) showed signals appearing of UV detection nearly or at the same position, as same as their UV absorbance values in each dominant compound. The retention time period of dominant peak was repeatability in all replication with retention time in average of leaf extracts at 2.73 and 27.24 min, stem bark extracts at 2.76, 23.18, 25.89 and 29.57 min and the inflorescence and infructescence extracts at 2.78, 26.73, 27.60 and 29.40 min respectively. Moreover, our results also showed the chemical pattern compounds that tend to accumulate highly in each plants part of disturbed and agricultural habitat which are useful to guide the bioactive compound isolation from T. orientalis. For habitat relationships, the chemical profiles in each plants part extracts from different ecological habitats were classified in 2 groups which consisted of leaf extracts and stem bark together with inflorescence and infructescence extracts which related to compounds appearing and Rf value factors analyzed by PCA analysis.   
Download